[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px|||” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_row _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” width=”100%” width_tablet=”100%” width_phone=”80%” width_last_edited=”on|phone” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” animation_style=”fade” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”]<\/p>\n
(Cei Newydd<\/i>): mae Cei Newydd yn dref ar lan y m\u00f4r yng Ngheredigion, Cymru sydd ag oddeutu 1,200 o bobl yn byw ynddi. Gyda harbwr a thraethau melyn ar lannau Bae Ceredigion, mae\u2019r dref yn boblogaidd gydag ymwelwyr ac yn cynnal diwydiant pysgota traddodiadol.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Tan ddechrau\u2019r bedwaredd ganrif ar bymtheg, nid oedd ond ychydig o fythynnod to gwellt yng Nghei Newydd, wedi\u2019u hamgylchynu gan dir amaethyddol, ac roedd yr harbwr naturiol yn darparu lloches i gychod pysgota ac ambell i long fasnachol fechan. Pasiwyd Deddf Harbwr Cei Newydd ym 1835 ac adeiladwyd pier cerrig am gost o \u00a37,000. Cafwyd cynnydd mewn masnachu yn sgil hynny, ac adeiladwyd tai newydd wrth i ymfudwyr economaidd gyrraedd y dref. Dechreuodd seiri llongau weithredu a thyfodd y dref eto pan adeiladwyd rhesi o dai i fyny\u2019r rhiw uwchlaw\u2019r bae.<\/p>\n
<\/p>\n
Erbyn y 1840au, cyflogwyd mwy na tri chant o ddynion mewn tair canolfan adeiladu llongau; un yng nghanol y dref, un mewn bae ychydig tua\u2019r gogledd yn Nhraethgwyn ac yn yng Nghei Bach, traeth cerrig ymhellach tua\u2019r gogledd o dan glogwyn coediog. Yma adeiladwyd cychod pysgota a sgwneri a fyddai\u2019n hwylio ar hyd yr arfordir, yn ogystal \u00e2 llongau mwy a fyddai\u2019n hwylio i\u2019r Amerig ac Awstralia. Bryd hynny, yn ogystal \u00e2\u2019r seiri llongau, roedd hanner dwsin o efeiliau yng Nghei Newydd, tri o wneuthurwyr hwyliau, tair o rafflannau a ffowndri. Roedd y rhan helaeth o ddynion y dref yn forwyr neu gyda gwaith oedd a wnelo \u00e2\u2019r m\u00f4r.<\/p>\n
<\/p>\n
Erbyn 1870, ni adeiladwyd llongau yng Nghei Newydd mwyach, ond roedd y rhan fwyaf o ddynion oedd yn byw yno\u2019n dal i weithio ar y m\u00f4r. Roedd yno ysgolion mordwyo yn y dref a g\u0175yr o Gei Newydd oedd capteiniaid llawer o\u2019r llongau rigin sgw\u00e2r olaf a fu\u2019n hwylio i bedwar ban byd. Hyd heddiw, gall llygaid craff weld yr hen stordai, bellach yn cael eu rhoi at ddibenion eraill, yr hen gadwyni, y cylchoedd metel a\u2019r capstanau, ac erys rhestr o dollau mewnforio ac allforio y tu allan i swyddfa\u2019r harbwrfeistr.<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” width=”100%” width_tablet=”100%” width_phone=”80%” width_last_edited=”off|desktop” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content” sticky_enabled=”0″][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_image src=”https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e5d92286b79f91cb59423d81ed291912-scaled.jpeg” title_text=”e5d92286b79f91cb59423d81ed291912″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” animation_style=”fade” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][\/et_pb_image][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” width=”100%” width_tablet=”100%” width_phone=”80%” width_last_edited=”on|phone” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”][et_pb_text _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” animation_style=”fade” global_colors_info=”{}” theme_builder_area=”post_content”]<\/p>\n
<\/p>\n
Yr hyn sy\u2019n difyrru ymwelwyr yn bennaf yw\u2019r harbwr hardd a\u2019r traeth melyn mawr, a\u2019r cyfle i weld y dolffiniaid trwynbwl sy\u2019n byw ym Mae Ceredigion. Ceir canolfan dreftadaeth yn y dref a chanolfan bywyd y m\u00f4r, yn ogystal \u00e2\u2019r gymysgedd arferol o siopau a bwytai. Gerllaw fe ddewch chi o hyd i Fferm F\u00eal Cei Newydd, y fferm wenyn fwyaf yng Nghymru, lle gallwch weld arddangosfeydd byw o\u2019r gwenyn a phrynu m\u00eal, medd a ch\u0175yr gwenyn. Ar gyrion y dref ceir llawer o barciau gwyliau mawr a safleoedd carafannau.<\/p>\n
<\/p>\n
Cynhelir Regata Bae Ceredigion bob blwyddyn, fel arfer ym mis Awst, a hynny ers y 1870au. Mae\u2019n cynnwys chwaraeon ar y glannau (nofio, rhwyfo ac ati) a rasus cychod.<\/p>\n
<\/p>\n
Yn ogystal \u00e2\u2019r diwydiant croeso, mae pysgota ar y m\u00f4r a phrosesu pysgod yn cyflogi llawer o bobl yn y dref.<\/p>\n
[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
(Cei Newydd): mae Cei Newydd yn dref ar lan y m\u00f4r yng Ngheredigion, Cymru sydd ag oddeutu 1,200 o bobl yn byw ynddi. Gyda harbwr a thraethau melyn ar lannau Bae Ceredigion, mae\u2019r dref yn boblogaidd gydag ymwelwyr ac yn cynnal diwydiant pysgota traddodiadol.HanesTan ddechrau\u2019r bedwaredd ganrif ar bymtheg, nid oedd ond ychydig o fythynnod […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"class_list":["post-677","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=677"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1347,"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/677\/revisions\/1347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/new-quaytowncouncil.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}